Jerzy Beniamin Zimny
niedziela, 15 listopada 2026
ReWiry kwartalnik literacki
środa, 4 listopada 2026
Znamy laureatów Konkursu im. Kazimiery Iłłakowiczówny na dubiut poetycki roku 2025
PROTOKÓŁ
z posiedzenia Kapituły
42 Konkursu im. Kazimiery Iłłakowiczówny na debiut roku 2025 odbytego w dniu 15.10.2026 w
Poznaniu
Kapituła w
składzie:
1. Jerzy Beniamin
Zimny , przewodniczący – poeta, krytyk, redaktor naczelny ReWirów.
2. dr Karol Samsel, sekretarz – poeta, krytyk i
historyk literatury polskiej, profesor na UW.
po rozpatrzeniu zgłoszonych do konkursu 14
książek poetyckich postanowiła przyznać nagrodę główną Bartoszowi Dłubale za
tom poezji pt. „żeby dawały schron”, Wydawca Łódzki Dom Kultury, 2025.
Ponadto, kapitula postanowiła wyróżnić: Marlenę
Citak za tom pt. „Melityna – poemat rozpuszczony / Wszystkie moje córki –
poemat cykliczny w dwunastu częściach” wydawca: Raf T. Czachorowski, Fundacja Duży
Format Warszawa, 2025. Oraz Jakuba Gutkowskiego za tom pt. „ Livestream”,
wydawca Fundacja KONTENT w Krakowie 2025.
Jerzy Beniamin Zimny
Karol Samsel
Poznań, 15.10. 2026 r.
Karol
Samsel
Laudacja XLII Konkursu im. Kazimiery Iłłakowiczówny na
debiut poetycki roku. Bartosz Dłubała, żeby dawały schron
Bartosz Dłubała rozpala wyobraźnię i
oby spełnił pokładane w nim nadzieje: życzę Dłubale tego z całego serca. To
poezja komunikacyjnego undergroundu – nastawiona na rozmaitość, różnorodność i
wszechstronność aktów odbiorczych, które wywołuje. Gdybym ośmielił się tu do
porównań ciężkich jak kamienie młyńskie, powiedziałbym zapewne, że otrzymaliśmy
w żeby dawały schron nowe polskie „szumy, zlepy, ciągi”. Trudno tutaj
nie zauważyć pełzającej rewolucji językowej, pojętej jako rewolucja moralna i
obyczajowa (wywrócenie odbiorców językami na wierzch i niech te języki sterczą,
by nas wszystkich zawstydzić!), a tom budzi dość słuszne skojarzenia z
zamachami na językowo-społeczną całość, już od Zbójców Friedricha
Schillera poczynając, na Wojnie polsko-ruskiej pod flagą biało-czerwoną
Doroty Masłowskiej kończąc. Język obnaża hipokryzję, jesteśmy jego
nieczystościami, nie mamy niczego wspólnego z jego praideami, język nami
„wymiotuje”, można powiedzieć zupełnie brutalnie. Dużo u Dłubały
Białoszewskiego i Wittgensteina, nawet jeśli sobie tego w pełni świadomie młody
poeta (dwudziestopięciolatek) nie zamierzył... Pamiętamy jeszcze słynne
językowe gry Wittgensteina? One u Dłubały cuchną, zapach rozkładającego się
języka zaś działa na nas jako sole trzeźwiące...
Co tutaj jeszcze? Oczywiście, Joanna
Mueller. To ona, niegdyś najwybitniejsza oraz najwszechstronniejsza
neolingwistka, nadaje niepowtarzalnego charakteru „brzydkim” grom Dłubały z
kolokwializmami – elipsy zmieniające się w mrugnięcia okiem, skróty myślowe
stające się skrótami taktycznymi lub wprost niebezpieczną zabawą
(nie)komunikacyjną, to typowe „muelleryzmy”: robi się swojsko jak w tajnym
zgromadzeniu, jednoczy nas brud i głęboka, nieoczywista, szczerość, którą
oferuje. Jak gdyby język sprzedawał swoją własną duszę, jak gdyby styl sprzedawał
swoją własną duszę, jak gdyby temat sprzedawał swoją własną duszę... Taką
lirykę – w jakiejś wielkiej apozycji tematycznej – lirykę atematyczną wręcz,
metastylową, jeśli nie astylistyczną i metajęzykową, jeśli nie ajęzykową,
Bartosz Dłubała proponuje. Jakby tego było jeszcze mało, dwudziestopięciolatek
dekonstruje tradycyjne „bezpieczniki”, których można było się schwycić w
„skałkowej” wędrówce przez wiersz. Wspinaczce, właściwie. Ale jeżeli już nie ma
„bezpieczników”, w miejsce sportu i treningu pojawia się ostateczna walka z
żywiołem. Dlatego walczymy – sytuacje liryczne są jakby zupełnie ich nie było,
przypominają puste łuski, podobne puste łuski przypominają też rzadkie figury
pojawiające się w tomie, uświadamiając, jak radykalnie zdepersonalizowany
pozostaje Dłubałowy opis liryczny. Wszystko się sprawia bez sprawczości, czyni
także bez czynienia. Jeżeli już pojawia się jakiś znajomy kształt, na przykład
matka, pojawia się tylko, tłumaczy wiersz pierwszy całego tomu – dla swoich
sutków. Sutki są tutaj ważniejsze – to bowiem świat, który nie dźwiga osób i
ich osobowych ibsenowskich dramatów. Jesteśmy bardzo nisko, niżej poziomu
człowieka, i to bardzo ludzkie i przejmujące. Katakumby? Lub podziemie? Nie, to
są raczej lochy języka. Czy raczej lochy nazywania... Nic tutaj, w takim razie,
nie będzie zasługiwało na miano człowieka. Ani na miano bestii. Nie będzie więc
u Dłubały, tak mi się wydaje, ani miana ludzkiego, ani miana nieludzkiego: „z
takim rozrzutem aż po dekiel / to wykipi na obwódki będzie dużo / więcej niż
można przyjmować do organizmu / więcej niż chłonąć ścierą aż do zbiorów”,
czytamy w jednym z wierszy.
Dość nieoczekiwanie, lektura żeby
dawały schron przypomniała mi wybitną książkę poetycką Edy Ostrowskiej
sprzed kilku lat, Edessy, to natomiast jeszcze bardziej utwierdziło mnie
w przekonaniu, że mamy do czynienia z triumfem poezji językowej. Dłubała umie
wytwarzać dykcję podobnego rodzaju. Robi to z surową powagą – oraz w sposób
mniej wykoncypowany niżeli, na przykład, Marcin Mokry, który swoje strategie
metaliterackie, najczęściej, po prostu performuje. Dłubale chce się wierzyć,
budzi sympatię, rozumie także ludzką naturę języka, bądź co bądź – jego
niemaszynowy, a wręcz (użyjmy tutaj wielkiego słowa) logocentryczny charakter.
Stać go tak samo na okrucieństwo, jak i na pokorę oraz wdzięczność. Może to zatem
sprawia, że dostrzegam w nim jakiś świeży rys, czy odruch, Białoszewskiego.
Trudno tutaj nie przywołać słynnego ataku na Mirona Artura Sandauera, który tak
szalenie, nawiasem mówiąc, utkwił w pamięci Stanisławowi Barańczakowi. Otóż, wpierw
Sandauer prawił jeszcze komplementy: „u Mirona słowa pękają jak kasztany”,
potem już dobitnie pisał o „sałatce połamanej składni”, „poezji rupieci” oraz
narodzeniu „satanizmu języka”. Analogiczną „sałatkę połamanej składni” widzę u
Dłubały, gdzieniegdzie widzę – przynajmniej słyszę – jakby „kasztany pękały”.
To spora obietnica, byłoby wspaniale po rewolucji Mueller zawrócić do
Białoszewskiego i zapisać się na rewolucję od początku – jedynie w XXI-wiecznym
wydaniu. Czy Dłubała wyda nam zezwolenie na przeżycie raz jeszcze wszystkiego?
Wyda ten sam bilet od nowa? A może pójdzie jeszcze dalej?
Dlaczego przywołałem Schillera i
Masłowską? Bo to język knajacki, język zbójecki, poeta robi bardzo dobry użytek
z retoryki kolokwializmu, nie marnuje możliwości języka potocznego jako pola
wypowiedzenia. Interesują go papiery na l’enfant terrible, sprawia
wrażenie, jakby chciał zatrzymać się przy tym nieco dłużej, a może nawet o terribilité
– pofilozofować? Tym też mógłby zająć się dalej. Napisać historię polskiej
niesforności, jako strategii obronnej, sposobu obrony literatury przed nią samą
– ale wówczas poszedłby w kierunku gombrowiczowskim i nieco szkoda by było tej
„rupieciarskiej” nadwrażliwości Białoszewskiego, którą widzimy w debiucie...
To, co jest tu poza tym zasadnicze, to również brak aspiracji – ta poezja nie
została obciążona aspiracyjnością, językowi podstawiono w zbiorze światło pod
twarz po to, by mu się lepiej przyjrzeć, nie po to, żeby go zbawiać, wyzwalać
lub przesłuchać. Nie da się go kontrolować nawet z lampą podstawioną mu do
twarzy. Cały język, skaranie z nim, nieznośny jak ciernie w koronie, ecce
lingua...
Ale to nie koniec pochodu skojarzeń, z których każdy w kontekście Dłubały pasuje, dobrze osadzony, jawi się też jako relewantny. Doprawdy, trudno nie pomyśleć o Andrzeju Babińskim, gdy czyta się otwierający cały tom wiersz: „matkę rozpoznaje się po sutkach / główka przy ciele pracuje / ma szwy ponitkowana skóra / drapie linie papilarne będzie to samo / zwierzę w środku nocy budzi wyje / co drugi pies przy budzie / co trzeci kot bez łba”. Ja myślę, że niedaleko od sutków do suk, a Dłubała bardzo świadomie gra naszą parasferą – przesłyszeń, niedosłyszeń, dźwiękowych halucynacji – to także niezwykle ważny wymiar całego jego undergroundu. To paronomazja, ale inaczej pomyślana, można powiedzieć tutaj nawet: niedomyślana, taka, którą wywrócono spodem na wierzch, aby drażnić czytelnika każdym możliwym szwem. Czy matką Dłubały więc jest suka? A może wilczyca karmiąca ludzkie dzieci, na podobieństwo tej najsłynniejszej, od Romulusa i Remusa? Babiński pisał bardzo podobnie w Zniczach – „Drogi redaktorze. Pan mnie nie rozumie. Mnie do życia powołała suka. Tak, suka. Podczas wojny, gdy byłem maleńki, jedna chora suka o zmierzchu przeraźliwie wyła. Ciemność była straszna, jaka bywała na Białostocczyźnie, i jakie było zacofanie tych wiosek, ale nic straszliwszego nie mogło być od wywycia tej suki. Od razu zrozumiałem: trudna jest ta ziemia”... To słynny wiersz, który mógł zostać przejęty przez Dłubałę wręcz na prawach osmozy, poeta mieszkający w Rogalinku i studiujący socjologię na poznańskim UAM-ie, musi – jak podejrzewam – świetnie orientować się w literaturze tej ziemi... Być może nawet wie, że grób Andrzeja Babińskiego znajduje się na poznańskim Junikowie (nie dość powtarzać: pole 35, kwatera 4). Kilka lat temu Bogna Wilczyńska, badaczka autora Zniczy, właśnie wokół wątków tej prozy poetyckiej zaplanowała swoje studium o Babińskim o bardzo znamiennym tytule: Wyjąca suka Andrzeja Babińskiego – katastrofizm w wymiarze lokalnym. Pisała w nim między innymi: „W wierszu znajdujemy przesłanki, że wyjąca suka to pewien dość wulgarny i bardzo sugestywny obraz matki, która wydała na świat nieszczęśliwego poetę”[1]. Może idąc tym tropem, należałoby powiedzieć najmocniej, jak się da – by uchwycić się sensu kurczowo – że poetów rodzą suki, niekiedy wilczyce: a rolą poezji jest odpowiedzieć na drapieżność świata i jego zwierzęcość, to ta odpowiedź waży ostatecznie o charakterze poety, nie projekt, konwencja, styl, rozmach i ambicje. Ta refleksja bardzo do poetyki Dłubały pasuje, podmiot Dłubały wie bowiem, że powinien przystać na drapieżne gry ze słowem, z językiem, jeżeli chce cokolwiek uzyskać, bądź może nawet ocalić. To oznacza również rodzaj skazania – na poruszanie się pośród odłamków, lawirowanie wokół szczątków, oskarżenia o bezwzględność, niedelikatność, a niewykluczone, że nawet – grabarstwo, korsarkę. Społeczeństwa nie lubią tropicieli. Dość trudno powiedzieć mi, czy z wzajemnością, to pewnie zależy od tropiciela. Typ Dłubały zaś dopiero się ustala – już widać, że jego wybór peryferiów jest spójny i wszechstronny, bo odbywa się zarówno na poziomie tematów tej liryki, jak i języka: młody poeta staje więc z determinacją po stronie manowców, pytanie tylko, czy czyni to z uporem godnym Mirona Białoszewskiego czy Andrzeja Babińskiego, co zrobi dalej z językowym walorem własnej liryki, a co z jej konstruktywnym brutalizmem, jak wykorzysta swoje nieoszlifowanie, czy ochroni je przed oddziaływaniem literackich apetytów jako najzupełniej prywatną strategię wyrazu, czy ogra, sperformuje – dając coś więcej, wyżej, a może coś nowego? Jaka będzie odpowiedź Dłubały w sprawie awangardy i neoawangardy, skoro już teraz widać bardzo świadome czytanie Joanny Mueller, co w końcu zrobi ze swoją osobnością, surowością i kolokwialnością, nieliterackością i niezaokrągleniem – bo to w końcu dzięki tym cechom ekspresji literackiej Dłubały tak ciężko przenieść jego opisy poetyckie w plan metafory. Na dzień dzisiejszy mamy do czynienia w żeby dawały schron z poezją świeżą, oryginalną – skutecznie broniącą się przed mainstreamem – deliryzacją. A zdeliryzowane mamy tutaj i chwyty, i całą poetykę – wiersz staje przed nami czysty, nagi i cudownie mający coś do powiedzenia. Póki Dłubała będzie miał więc dla nas coś do powiedzenia, póty będzie, jak myślę, wygrywał. Ta poezja, jak mało która, polega na treści, a treść to z kolei surowość wypowiedzenia, na którą trzeba zapracować, detalizm, który wynika z atomowej wręcz – nuklearnej – wrażliwości podmiotu. Rozjątrzenie? Może, ale takie, które uległo jednak pewnemu „schłodzeniu” i wyciszeniu. Rozjątrzenie beznamiętne, tak mógłbym to ująć. Na podobnej zasadzie egzystencjalizm mógłby być uważany za „schłodzoną”, czy wyrównaną gorączkę romantyczną. Ale wciąż gorączkę: „za uchem bąbelek ma mu się na zdechnięcie / drapanie szramy która zarośnie / zajdzie kłakiem tak obce masakruje wokół / nawarstwianie syfa do rozmiaru że widać / jakby rysowano skórę pewien obręb”. O czym to wiersz? O bliznowaceniu? O – mówiąc Dłubałą – „nawarstwianiu syfa”? O granicach języka. A przy okazji, także o tym, że dobra gra nie ma żadnych granic. Jeżeli jest dobra, prowadzi nas wszędzie tam, gdzie nie chcielibyśmy dotrzeć – na przykład do języka obrzydliwości – do języka miałkości – do języka nieprzyjemności. Taki mały „syf” – a taki wielki dramat – estetyczny. Tyle wyciskania. Tak mało wiersza, tak wiele doświadczenia wiersza. Może tego doświadczenia aż nieprzyzwoicie dużo. Aż za dużo. A więc – to pornografia? Taka wielka potęga smaku. Mamy ją po naszej stronie – i to od tylu lat. Może nie obrażajmy bogów smaku pornografią podobnego rodzaju, co ta w tomie żeby dawały schron, bo jeszcze gotowi się obrazić oraz odejść na pięcie. Bardzo szlachetnie oraz bardzo pomysłowo całą tę leciwą i spatynowaną „potęgę smaku” Dłubała dekonstruuje. Chwała mu za to, dobrze, że debiutanta stać na taki odważny gest – w tym samym stopniu kontrkulturowy, co kontrliteracki. Gdzie indziej – pozostawia Dłubała swojemu czytelnikowi wymowny dwuwers, poetycki, a jednocześnie – niemal kaleki/okaleczony: „Skórę mandarynki odrywa się od święta / wtedy skóra topi się w soku jest go ponad”. Tyle, ani mniej, ani więcej. Tyle samo mentalności, co poezji i co języka, jak gdyby to był nie dwuwers, a złoty podział – w autorskim wykonaniu. Niech więc tak będzie, jak podmiot sobie życzy, oderwijmy skórę mandarynki – i niechże Dłubała świętuje. Z całego serca gratuluję debiutu. Zaś Poznaniowi przypominam, przywołując tytuł słynnej antologii „liryki polskiej urodzonej po 1960 roku” zredagowanej przez Pawła Dunina-Wąsowicza, „macie swoich poetów”. Jednego właśnie uhonorowaliście laurem prestiżowej poznańskiej nagrody im. Kazimiery Iłłakowiczówny, przyznawanej nieprzerwanie od 1983 roku – to już 43 lata „warty” nad polskim debiutem poetyckim, sprawowanej w różnych warunkach i politycznych, społecznych, a także – obyczajowych okolicznościach... Oby „warta” ta trwała jak najdłużej.
Warszawa, 4 listopada 2026 roku
[1] B. Wilczyńska, Wyjąca suka Andrzeja Babińskiego –
katastrofizm w wymiarze lokalnym,
„Acta Neophilologica” 2023 t. XXV, nr 1, s. 155.
sobota, 31 października 2026
POECI CZASU NIEDOKONANEGO /2/
Tadeusz Stirmer /1951-2014/
Pokolenie
skoro mają to szczęście
a szczęściem jest zachowany dar
zdolność do wdrapania się
po tych cholernie stromych schodach
po laur za całokształt
więc kiedy nie są właśnie aż tak chorzy
po prostu jakoś brną przez kolejne
dni
i ciągle są dzielni
bo ostatnia umiera w nich duma
to nie unikną jednego –
człowiek na starość drobnieje
drobnieją twardzi jak stary beton
( nie – nie t e n beton)
i wprawiają mnie – widza
w stan wstydliwie obcy
przed którym bronię się jak
szczeniak
gdy przez żaluzje dłoni widzę
no tak – celuloidowych herosów
a teraz zbyt obszerny kołnierzyk
z martwo ptasiejącą szyją
w sam raz dla kościanej łowczyni
która słono moją własną dławi
Okolice
piekła
z tym wyniesieniem na ołtarz
trzeba by zaczekać
są sprawy ważniejsze –
doktryn listów i takich tam
co dotyczą ona kościoła
a tych cudów potwierdzanie
toczy się solennie – chrypią starcy
z woskowiną w sercach słyszą:
santo subito
ale co tam: ordnung muss sein
są dużo ważniejsze sprawy
bo rozdmuchane nad miarę;
ten brak wyciszenia właściwej
dyskrecji
podopieczni szczególnie chłopcy
mali śpiewacy z gardłem otwartym
pod niebo – jak słodkie skowronki
jak skowronki z rożna
Sedno
deszcz od tygodni deszcz i wiatr
na szybie łeb kota jaki tam kot
liść stary jakiś pewnie zeszłoroczny
jestem płaczliwy w nastroju i
właśnie
przerwałem twardy tekst o krzywdzie
w tle you can dance w nim Jacques
Brel
marzy: zostać cieniem Jej psa
(znałem
taką smycz i zapach) dla mnie
pozostał
Górą większą od Jezusa z Rio jak oni
się cieszą – wysiłek małych
zwycięstw
łzawię bez łez więc chrząkam jak
świnia
o kryształkowych oczach łamiąc
światło
pryzmat jak piramida oświeca mnie;
walnięty bełkot żywo-pisania
pospiesznie
wracam do „Semit.pl” by walczyć
z każdym znakiem: z b l i ż a m s i
ę
w ważnym już teraz wierszu o
zabijaniu
narodu
Semit.pl
jak TO opisać skąd bije czarne
źródło?
w złożach ciemności rodzi się
pytanie:
kto skorzystał z piekła gdy miotał
kamienie
i nadszedł czas niepokoju przeczucie
powrotów;
gdy żywi wstając z martwych upomną
się o popiół
wydrapią z ziemi pamięć
więc pełznie robak pod skórą
niepewny
o los wszystkiego co w mroku ojcowie
uznali za swoje –
co j e s t o j c o w i z n ą i na to
są papiery
TO się roznosi ponad strugą czasu
jak wyziew gwałcący powietrze
i nie ma w tym cudzej winy
jest tylko mleko wyssane z piersi
matek
zrodzonych z Matki Polek
Tracheotomia
Kiedy tak stoi w jasnym dobrze
oświetlonym miejscu
w jeszcze odległym lustrze widzi
całą siebie –
na pierwszy rzut oka wydaje się być
kompletna
Zbliża się o dwa wciąż niepewne
starannie odmierzone kroki
aż do śladu tchnienia na błękitnym
odbiciu terrakoty
Skupia się na fragmencie
A przecież zna każdą porę skóry
jak wczoraj liczy kiełki starannie
wydepilowanego podbrzusza
drobne oznaki płodności – stara się
być sarkastyczna
Unosi pulsującą ciężką jak powieka
pierś
nieomal opiera na niej policzek
jakby karmiła siebie;
patrzy w to jedno miejsce na granicy
cienia
Bada strukturę, odcień i rozległe brzegi
niewielkiego znamienia
lekko naciągając skórę: najpierw w
kierunku pachwiny
na ukos w dół stromego brzucha z
ładnie zawiązanym pępkiem
Oswaja przy tym bliznę trochę
podobną do kożucha
na krawędzi kubka stygnącego mleka
--
wtorek, 27 października 2026
POECI CZASU NIEDOKONANEGO /1/
MARIUSZ ROSIAK /1958-2005/
***
A jednak śmierć może nas zaskoczyć
w dniu, w którym odkrywamy sens i
urodę
kropli rosy wygrzewającej się na
liściu.
***
Nie chciałem być egoistą.
Nie zostałem prawdziwym patriotą.
Chciałem zaprzyjaźnić się
z Żydami Litwinami i Ukraińcami,
ale wszyscy przebierali się za
Polaków,
nawet Polacy.
Dzisiaj kiedy zdejmują z twarzy
niewygodne maski
okazuje się, że mają takie same
zmarszczki
i kolor włosów.
I ten sam lęk przed śmiercią i
Bogiem.
Może tylko inaczej nazywają kwiaty,
może innymi słowy zanoszą
swe modlitwy do ołtarzy,
a których Bóg patrzy ospały.
wiersz przywieziony z Australii
przeklinać rzeki drzewa i ulice,
które niczym drzazgi wryły się w
pamięć cielistą.
To okrutne być gałęzią oderwaną od
drzewa,
żywić się sokami z nie własnych
korzeni
i wciąż czekać. Tak jak śmierć na
narodziny czeka.
To straszne nie móc wrócić do
własnego kraju.
Jeszcze straszniejsze nie chcieć tam
powrócić.
Witkowi Różańskiemu
Miasto w
futerale
Miasto w futerale nocy schowane.
Ulice odkorkowane.
Za barykadami okien ludzie wsiąkają
w gąbkę snu...
Wychodzę na spacer. Księżyc idzie za
mną. I kot.
I po głowie jakiś wiersz Witka
jadącego tramwajem
na sam koniec świata a może gdzieś
jeszcze dalej....
Ostatni sen
To twój sen ostatni, który śnisz
- tak jak znicz śni ogień.
Nie budź się! Nie dlatego, że nie
warto.
Nawet jeśli udałoby się tobie
zgarnąć z powiek cały ciężar win i
ran.
Znajdź inne powody o dowody odwagi?
A potem zgaśniesz wraz ze snem.
I znicz na grobie uśnie.
I nikt nie będzie pamiętał...
Elegia na
mój pokój z ulicy Garncarskiej
W czterech ścianach pomieścił cały
mój dobytek:
Łóżko stosy książek krzesło i stół
na którym
spoczęła stara wysłużona maszyna do
pisania
rówieśniczka mojej nieżyjącej
od dwóch lat babki.
Drzwi były zawsze otwarte na oścież
jak serce
dla każdego nowego słowa i
strudzonego drogą
Przed nosem zamykały się tylko
żebrakom i agitatorom
Przed kobietami skrzypiały
zażenowane
ich nagość zapierała im dech i z
zapartym tchem
zastygały w bezruchu w futrynie jak
warowny pies
Okna były zawsze pogodne Lubiły
łagodną dłoń matki
i moje oczy przeszywające ich myśli
na wylot
To był pokój mojego pierwszego
przeżywania świata
na serio Ale pewnego dnia umilkł
zużyty zegar
strawiony strugami nieprzebłaganego
i banalnego ognia
czasu Zdążyłem wynieść z niego tylko wspomnienia
dziurawy sweter książki maszynę do
pisania
i obraz święty - pamiątkę pierwszej
komunii w Dalikowie.
Życie to polowanie - na piękno. Nie było tak zawsze, dopiero od czasu, kiedy w organizmie człowieka dał znać o sobie demon gustu. Mężczyzna poluje na piękną kobietę. Kobieta na pięknego mężczyznę. Poeta na piękny wiersz. Filatelista na piękny znaczek. Myśliwy na pięknego zwierza. Oczywiście zakładamy, że piękno pojmujemy każdy na swój sposób i jako coś więcej niż zewnętrzna powłoka, poler, niż blichtr.
Jest piękno domowe i jest piękno dzikie,
które nie zawsze da się ująć w sidła naszych polowań. Nawet z nagonką. To
piękno popycha nas niekiedy na drogę kłusownictwa.
Mariusz Rosiak /1958-2005/
sobota, 3 października 2026
Przy Kominku
Przełomowy rok 1971,
Poznań jak zawsze tryskający zielenią, w centrum przy ulicy Czerwonej Armii
nieopodal banku i poczty, zebrała się grupa młodych ludzi. Stoją w milczeniu
jakby na coś czekali. Nie mają przy sobie żadnych przedmiotów, nie mają zapewne
ulotek, w kraju panuje niepokój ale w poezji trwa sielanka, wszyscy na coś
czekają, jak oni tu przed pocztą przy ulicy Kościuszki która przecina ulicę
Czerwonej Armii. Skrzyżowanie dwóch odległych od siebie epok, jakże innych lecz
w skutkach wyzwoleńczych. Młodzi stojący dzisiaj na historycznym skrzyżowaniu w
głowach mają też wyzwolenie, inne, na miarę współczesności ponieważ zarówno
wolność jak i zniewolenie mogą mieć tą samą twarz.
Grupka młodych się
powiększa, co chwilę ktoś dochodzi, czekają widocznie na kogoś najważniejszego
i oto nadchodzi, sam sprawca tematu, który za kwadrans stanie się faktem, i
będzie kontynuowany przez kilka dekad.
Jerzy Grupiński, były student poznańskiej uczelni UAM, skrzyknął
wszystkich możnych lirycznego pióra i w tej chwili podążają w kierunku Pałacu
Kultury, gdzie ma się odbyć I edycja turnieju poetyckiego o Zieloną Wazę.
W Sali Kominkowej
niektórzy są p oraz pierwszy, w tej liczbie prawie wszyscy znani już młodzi
poeci: Jerzy Szatkowski, Tadeusz Wyrwa-Krzyżański, Marek Słomiak, Wincenty
Różański, Jacek Juszczyk, Andrzej Babiński, Jolanta Nowak-Węklarowa, Antoni
Ryszard Hajczuk. Jerzy Beniamin Zimny ze swoją niedawno poślubioną małżonką
Bożeną.
Wszyscy wyżej wymienieni
znaleźli się w gronie kandydatów do nagrody głównej. Różański jak zawsze
dowcipkuje, jak zaznaczył na konkurs wysłał kilka linijek nocnych wypocin,
zaczyna cytować samego siebie: /…/ kiedy umrę włóżcie mi longplaya do trumny/…/
Tadeusz przerywa mu gestem niezadowolenia, bo podsłuchiwał Jerzego
Szatkowskiego założyciela grupy poetyckiej Wiry, który po studiach zakotwiczył
w tej podpoznańskiej wsi i wykorzystał
jej bardzo poetycką nazwę. Tadeusz mówił
o swoim udomowieniu, zawsze wokół czarnkowskich kominów, z wypadami do Kuźnicy
i Ciszkowa, gdzie często odwiedzał Jolę, ale z tych odwiedzin nic nie wyszło,
dlatego dzisiaj zjawił się w Pałacu ze swoją świtą – młodych pedagogów i
kandydatką na żonę, Jego pewność siebie zdradzała kolejny sukces jak w roku
ubiegłym, w tej samej sali. Tymczasem niedoceniany Andrzej Babiński zjawił się
ze swoją „Nike”, i pokazał że nie
tylko z nazwy jest „zwycięską”, Dodał jej odwagi i wbiegł na scenę z papierosem
w dłoni, wsadził go do kieszeni i nie zważał na tlący się materiał, dopiero gdy
niedopałek wypadł z kieszeni przez dziurę, raczył był go przydeptać i dalej recytował
swój zwycięski wiersz. Witek bez longplaya ale grzebieniem w dłoni postanowił
nieco przyczesać fryzurę małżonce Zimnego, mając nadzieję, że odbierze ten ruch
za dobrą monetę. Tymczasem schodzący ze sceny Babiński, podszedł do niego i
przypomniał że widok wieży kościelnej w Mosinie jest bardziej ubogi od widoku
jaki można ujrzeć we wsi Babina na Podlasiu? Bożena przypomniała Witkowi, że na sali
jest wiele dziewcząt z długimi włosami, więc
powinien się przesiąść.
Wyrwa ten z Wirów i od
Wirów przypomniał sobie, że rok wcześniej jako juror przyznał Zimnemu główną
nagrodę w konkursie poetyckim dla studentów, i że to zadecydowało, że ten,
znalazł się od tamtej pory w środowisku poznańskich poetów.
A co na to wszystko
Grupiński? Z nieskrywaną flegmą wręczył Babińskiemu Zieloną Wazę, i udał się w
stronę drzwi prowadzących do szatni. Przypomniał sobie, że w kieszeni kurtki
pozostawił z trudem zdobytą tabliczkę czekolady, którą miał zamiar wręczyć do podziału
nagrodzonym, Nagrodzeni byli już po kilku głębszych, podziękowali za słodkości,
i gremialnie opuścili salę i udali się w kierunku Rataj gdzie znajdował się
Akademik, tam odbyła się część artystyczna konkursu Zielonej Wazy, już bez
udziału Zimnego i Witka, którzy udali się w przeciwnym kierunku, z zamiarem
odbycia nasiadówki w Parku Górczyńskim. Chyba już wtedy Witek miał świadomość,
że będzie tutaj siedział nawet po śmierci.
A w parku jakby inny
świat, na ławkach siedzą dziewczęta w oczekiwaniu na przygodę i parę groszy.
Witek codziennie gdy nie pada deszcz nie musi oglądać telewizora, z okna ma
widok na reality show w wydaniu przygodnych aktorów, bez imion i nazwisk,
prezentują swoje walory cielesne inni napinają muskuły, dając damom do
zrozumienia ,że nie wszystko pokazują aby być bardziej ciekawym z pierwszym
stopniem do piekła?
Bywało, że obaj ze Stedem
podziwiali poznański folklor, na boku gawędząc o tych co na morzu i w lesie. Poezja była w
nich dlatego wszędzie, była i wszystko nią było, nawet pies w parku
dramatycznie poszukujący swojego pana. Sted wertował strofy Witka ale Witek był
jeden, niepowtarzalny, bardziej pierwiastkowy lirycznie, w przeciwieństwie do
Steda nie wyszukiwał tematów, trudno znaleźć u niego choćby jeden wiersz z
tytułem. Pisał wiecznie niekończący się wiersz.
Do Parku Górczyńskiego
jak dotąd nie wprowadził się żaden budowlaniec, od składowiska złomu do
składowiska materiałów budowlanych, wiodła codzienna trasa Witka gdy udawał się
do pobliskiej piekarni po chleb. Pod koniec kontaktu z parkiem, za chleb
płacił swoimi tomikami, a Sikorski przynosił mu konserwy, po papierosy chodził
sam, z czasem przeniósł się na Rataje do swojej miłości.
W przełomowych latach
70-tych, nikt o nic nie pytał, każdy wiedział gdzie ma iść, z kim spotykać, gdzie czytać wiersze, a gdzie
kupić wódkę, która była na kartki. Takim miejscem kupna spod lady, była
portiernia w akademiku, gdzie? Tego nie zdradzimy, a piwo to tylko przy
Kościelnej, gdzie najbliżej było Babińskiemu, ile razy Zimny musiał zboczyć z
drogi, aby stanąć oko w oko z twórcą Nike, złota ciecz
łagodziła wszystkie stresy wywołane polityką i przepychankami w
środowisku literackim.
CDN



.jpg)
.jpg)
