Nowy numer ReWirów 25/2/2026

 

w części poświęcony 70 tej rocznicy Poznańskiego Czerwca 1956

Jerzy Beniamin Zimny

 

                   Prasówka

  /…/ Wiele zdarzeń tego roku. Nie nadążam za tym, co się w kraju dzieje. Szkoła zajmuje mi wszystkie wieczory, dni spędzam w pracy, a w nocy nie czytam gazet tylko śpię i marzę, aby noc była jak najdłuższa. Mietek mówi, że gazet nie czyta, a w radiu słucha tylko muzyki. Reszta to propaganda i same kłamstwa. Kiedy przysłuchuję się jego wywodom, nieraz mnie złość bierze, że on taki dworski i nie ufa komunistom? Ale on przy swoim stoi i na wszystko znajduje argumenty, które nie zawsze do mnie trafiają.

     - Słyszałeś? Wczoraj była zadyma przed Uniwerkiem. Pałowali studentów.

Staliśmy przy oknie na korytarzu podczas dużej przerwy i przegryzaliśmy kanapki. Mietek zaczął mówić o tym, co się wydarzyło i czego był świadkiem będąc wczoraj w centrum miasta.

     - Nie, nie słyszałem, ale mogę zapytać brata, on powinien wiedzieć.

     - Był jakiś wiec? Sama młodzież. Wiem tylko, że chodzi o cenzurę. Wszyscy mówili o cenzurze i o zakłamaniu. Poszło o teatr.

     - O teatr? Co, zamknęli teatr? – Wyraziłem swoje zdziwienie.

     - No nie zupełnie. Zdjęli w stolicy z repertuaru Dziady Mickiewicza.

     - I o to poszło?

     - Chyba o to. I gorąco tam było, musiałem się wycofać, bo wkroczyła milicja. Studentom się oberwało, a niektórych załadowali na samochody i wywieźli stamtąd. Na uczelniach wrze, wiem to od kolegi, z którym dojeżdżam do pracy pociągiem.

    Następnego dnia pojechałem do brata. Waletował w akademiku. Często to robił, bo tak łatwiej się uczyć. Pojechałem z duszą na ramieniu wiedząc, że akademik może być pod stałą obserwacją. Zaczepił mnie taki jeden przy wejściu. Na pewno nie student. Powiedziałem, że idę do kolegi na korepetycję. Wymieniłem nawet nazwisko. Wiedziałem, więc nie musiałem wymyślać na poczekaniu. Sprawdził w portierni i pozwolił wejść.

   Chłopaki odpoczywali. Jak kto chciał i na co miał ochotę? Brat kimał z książką a jego ławkowiec, ten z jednej ławki, też Leszek - głęboko zbratał się z łóżkiem. Zachowałem ciszę tą  samą, która  panowała na  korytarzu i pewnie we wszystkich pokojach, usiadłem grzecznie i czekałem, aż który z nich otworzy oko.

     - O brat się zjawił? – Lechu odłożył książkę, którą wcześniej miał prawie pod głową.

    - Przyszedłem sprawdzić czy jesteś cały?

    - No niezupełnie- powiedział, i odsłonił przy tym koszulę pokazując mi swoje plecy posiniaczone jakby oberwał styliskiem łopaty.

    - Potrzebne ci to było?

    - Zamiast bratu współczuć to jeszcze go rugasz? – Wygarnął z niesmakiem.

    - Daj spokój. Martwię się o ciebie. Te plecy to od pałki?

    - Pogłaskał mnie taki jeden i tyle - zażartował.

Nie pytałem już o nic, chociaż nie bardzo rozumiałem, o co tam na placu poszło. Może to prowokacja była, a studenci dali się wciągnąć w jakieś rozgrywki tam na górze. Tak mówił ojciec o wypadkach czerwcowych. Zaraz potem były zmiany personalne. A teraz w marcu, o co tak właściwie władzy chodzi? Zapytałem chłopaków, co o tym sądzą?

    - Wolność  słowa i zniesienie  cenzury, to  podnieśliśmy na wiecu - odpowie- 

       dział Leszek.

    - Sami na to wpadliście? Nie wierzę?

    - Dobre pytanie. Nie zastanawiałem się nad tym.

    - No właśnie. A kto tam jeszcze był na placu? Robotnicy byli? Zorganizowani?

    - Do czego zmierzasz? – Zapytał brat.

    - Bo z robotnikami to władza jeszcze się liczy. Nie pomyślałeś o tym?

    - Nie pomyślałem, ale masz rację, dociera do mnie to co mówisz.

   - Powiem ci więcej. Teraz będą was wylewać z uczelni. Niektórych zaraz wcielą do wojska. Zaczną się czystki. Przekonacie się, że tak będzie?

    - Resocjalizacja. Tak to określił młody porucznik na tej prasówce, co nas tam zebrali.

    - Byliście na prasówce? A to dobre - nie wytrzymałem powagi i wybuchnąłem śmiechem.

    - Tobie do śmiechu, a nam tam różne  gwoździe wbijali do głowy.

I zaczął opowiadać, jak to na prasówce było, o tym jak ich z placu zwinęli i zawieźli do jakiegoś obiektu, gdzie była duża sala. Oprócz studentów byli tam też przypadkowi, co to chcieli zobaczyć z bliska. Ich też zwinęli, ale osobno na sali kazali usiąść w kucka. Znaczy się po turecku. Porucznik zaczął prelekcję, o tym, że państwo na studentów łoży, a oni tacy niewdzięczni i na ulice wychodzą. Mówił tak parę godzin i niektórzy posnęli, a głód powszechny panował na sali. Wtedy odezwała się taka jedna pani. Starsza wiekiem, ale na fleku jeszcze, z torbą pełną zakupów podeszła do stołu i zwróciła się do nas:  Dzieci. Kto głodny, mam trochę chleba.  Byłam na zakupach i teraz jestem tutaj. Nie wiem, czemu. Ale nie o to chodzi. Macie, podzielcie równo, bo nie wiadomo, jak długo jeszcze będą nas tutaj trzymać.

    Porucznik zbaraniał, ale szybko doszedł do siebie i kazał kobiecie wrócić na miejsce. Dodał jeszcze, że w tym wieku, który ta pani ma na karku nie powinno się łamać prawa. Kobieta na to, że przed wojną też taki jeden mówił jej, że łamie prawo, kiedy wstawiła się za robotnikiem. A na komunę jak najeżdżał? A dzisiaj pan to samo mówi, tyle, że najeżdża pan na kapitalistów. Komu mam wierzyć? Zapytała. Tamtemu sprzed wojny, czy panu?

  Porucznik zbaraniał do reszty. Nie wiedział, co powiedzieć. Wyszedł na chwilę z sali, a potem wszystkich nas puścili. Tej kobiety nigdy nie zapomnę  dokończył swoją opowieść Leszek.

   Po gorąco zaczętej wiośnie przyszło gorące lato. Znalazłem się w maturalnej klasie z ocenami, powiedzmy jak na mnie, kosmicznymi. Tak to określił ojciec. I był bardzo dumny, bo brat zaliczył trzeci rok, i co najważniejsze, nie wylali go z uczelni. Była to chyba moja zasługa, raczej moja przeszłość, tak mi to przyszło do głowy, kiedy rozważałem całą tą marcową sprawę, mając na uwadze metody, jakimi posługuje się władza. Tak mogło być w przypadku brata, miałem tego świadomość. /…/

fragment powieści Gromnica